Connect with us

Монгол Мэдээ

“Тунгалаг тамир”-ын Дулмаа

Published

on

Зууны шилдэг киноны нэг ”Тунгалаг тамир”-ын Дулмаагийн дүрээр ард түмэнд танигдсан Соёлын тэргүүний ажилтан Ш.Дэлгэржаргалыг монголчууд андахгүй. Тэрбээр Монголын cop болсон олон сайхан уран бүтээлд тоглосноос гадна өөрийн сурсан мэдсэнийг урлагт хайртай залууст зааж сургаж яваа гавъяатай хүн

. Бүхий л амьдралаа кино, дэлгэцийн урлагт зориулсан тэрбээр “Бодлын хулгайч” кинонд тоглож үзэгчдэд баяр, гуниг, ухаарлыг төрүүлж чадсан. Авьяас гэдэг агуу зүйл хэзээ ч хуучирч, хөгширдөггүйг өөрийн биеэр харуулж яваа энэ эрхэм жүжигчний талаар уншигчдадаа толилуулъя.

ДРАМЫН ТЕАТРЫН БОСГЫГ ДАВСАН Ч ХҮҮХЭД ЗАЛУУЧУУДЫН ТЕАТРТ УРВАСАН НЬ
Ясны жүжигчин гэж толорхойлоход нэг их буруудахгүй жүжигчин Ш.Дэлгэржаргал уг нь дунд сургуулиа төгсөөд Москва хотод инженерийн сургуульд явжээ. Сайн инженер болно гэсэн сэтгэл өвөрлөн хүний нутаг зорьсон ч сургуулиа төгсөж амжаагүй байхад ар гэрт нь асуудал үүсч тэрбээр нутаг буцах шаардлага гарлаа. Өөрөөр хэлбэл хувь тавилан түүнийг инженер биш гэж тодорхойлов.

Ингээд л ар гэрийн гачигдлаар тэр сургуулиа орхиж. Азаар тухайн үед Пионерын ордны дугуйлангийн жүжиг ангийн багш Ш.Чүлтэмжамц, С.Дугар нартай таарлаа. Драмын урлагийн төлөө зүтгэх энэ эрхэм хүмүүс түүнийг “Чи ерөөсөө жүжигчин болох хүн. Чамайг театрт оруулна” гэснээр тэр бурхад чуулсан их өргөөний өндөр босгоор алхах нь тэр.

Нас залуу, цус шингэн ч чадна гэсэн сэтгэл өвөрлөсөн түүнийг Т.Цэвээнжав, Г.Гомбосүрэн, Э.Оюун, Н.Цэгмид, Р.Доржпалам гээд л дандаа мундгууд угтаж шалгаж гарлаа. Залуу бүсгүй чаддаг мэддэг бүхнээ шалгуулсан ч урлагийн бурхад “Маргааш өглөө хоёр ардын дуу бэлдээд ир” гэсэн хэцүүхэн даалгавар өгч орхив. Угаас дуунд тааруухан болохоор түүндээ эмзэглэж маргааш өглөө нь очиж зүрхэлсэнгүй.

Харин ч Драмын театрын өмнүүр өнгөрөн Хүүхэд залуучуудын театр руу орж А.Очирбат, Ц.Төмөрбаатар, Г.Энхтуяа, Д.Маамхүү найруулагч гэсэн хүүхэлдэйн театрын шилдгүүдэд шалгуулжээ. Азаар тэд дуу хууранд ямар болохыг нь шалгасангүйгээр барахгүй “Маргаашаас шууд ажилдаа ороорой. Дагалдан жүжигчнээр авлаа” гэсэн цөөн боловч гэрэл гэгээтэй үгийг амнаасаа унагах нь тэр.

Ш.Дэлгэржаргалын жүжигчний гараа ингэж эхлэв. Ийнхүү зургаан cap дагалдан жүжигчин хийж дуустал театр нь түүнийг сургуульд явуулах бичиг гаргаж Соёлын яаманд өгчихсөн байлаа. Энэ бол түүний авьяасыг олж харсан анхны үнэлгээ байсан юм. Гэвч Соёлын яамныхан түүнийг тийм ч таатай хүлээн авсангүй.

Зургаан cap ажилласан Дэлгэржаргал байтугай зургаа, долоон жил ажилласан хүн сургуульд явах гээд ээлжээ хүлээн чимээгүйхэн сууж байгаа гэсэн хатуу боловч үнэн үгийг түүнд дуулгалаа. Залуу бүсгүй миний сургуульд явдаг ч өнгөрчээ хэмээн гуниглангуй явж байтал Ардын жүжигчин, Л.Цогзолмаа таарч тус болсноор тэр кино драмын ангийн оюутан болсон гэдэг.

ХУВЬ ТАВИЛАН ДУУДСАН ДААРИЙМАА
Хувь тавилан гэдэг үнэхээр зурагдсан байдаг ажээ. Ш.Дэлгэржаргал хэрвээ “маргааш өглөө ирээрэй” гэсний дагуу Драмын тетарт очсон бол “Амархан явдал” хэмээх жүжгийн Даариймаагийн дүрд тоглох байж. Уг жүжгийн найруулагч түүнд Даариймаагийн дүрийг шууд оноочихсон байсан гэх.

Гэвч Хүүхэлдэйн театрт очоод тоглосон анхны дүр нь өмнө нь зугтсан Даариймаа байлаа. Гэхдээ “Амархан явдал” биш “Гэр бүлийн асуудал” нэртэй жүжгийн Даариймаагийн дүр байв. Тэгэхээр түүний урлагийн гараа ямар нэгэн Даариймаагийн дүрээр эхлэх ёстой байсан гэлтэй.

ДЭЛГЭРЖАРГАЛЫГ ДУЛМАА БОЛГОН ХУВИРГАСАН ТУНГАЛАГ ТАМИР
Соёлын тэргүүний ажилтан Ш.Дэлгэржаргалын бүтээсэн олон зуун дүрүүдийн нэг нь Монголын ард түмэнд өдгөө ч хүндлэгдэж буй “Тунгалаг тамир” киноны Дулмаагийн дүр. Киноны найруулагчаар ажилласан Р.Доржпалам найруулагч түүнийг аль эртнээс Дулмаа хэмээн харчихсан байсан гэдэг. Гэвч хашир найруулагч оюутан бүсгүйд юу гэж энэ дүрд чамайг харж байгаа шүү гэж хэлэх билээ.

Харин Ш.Дэлгэржаргалыг кино үйлдвэрт явж байхтай таараад “Сахилгагүй оюутан. Кино эхлэх гэж байхад” хэмээн нэг том харчихаад явж. Учир нь Дэлгэржаргал түүнтэй таарахдаа удаах үрээ хэвлийдээ тээж явсан гэх. Хорвоогийн жамаар тэрбээр нялх үрийн зулайг үнэрлээд удаагүй байтал нэг өдөр гэрт нь УАЗ 469 машинтай баахан хүмүүс ирсэн нь өнөөх кино группынхан байлаа.

Өөрөөр хэлбэл Р.Доржпалам найруулагч, зураач П.Цогзол, А.Баттулга зураглаач, Ч.Долгорсүрэн, Д.Элбэгсайхан нар түүнийг сонжих гэж ирсэн нь энэ байжээ. Олон хүн хараад салганан чичирч хүүхдээ ч хөхүүлж чадахгүй суугааг тэд эс анзаарна. Р.Доржпалам найруулагч, А.Баттулга зураглаач хоёр түүний хоёр талд гарч нүдээ том жижиг болгож харах нь бүр ч сандралд оруулах. Тэгснээ найруулагч “Долоо хоноод кино үйлдвэр дээр ирж пробонд ороорой” гэж хэлээд гараад явчих нь тэр.

Энэ явдлын маргааш хүүхэд нь өвдөж тэрбээр хүүхэдтэйгээ эмнэлэгт хэвтэж ес хонолоо. Нөгөө пробонд ороорой гэж хэлснийг нь ч мартаж орхисон байв. Эмнэлгээс гараад байтал бас л гэнэтийн зочид тэднийд саатсан нь эмнэлэгт хэвтэхээс өмнө ирж сандралд оруулсан киноныхон байв. Гэхдээ энэ удаад тэд машинаа томруулчихаж.

Нэг үгээр хэлбэл автобус дүүрэн хүн түүнийг шууд кино зураг авалтанд авч явахаар ирсэн байлаа. Тэд “Нялх биетэй, нялх хүүхэдтэй хүнийг хээр хөдөө авч явах гэлээ гэсэн аавынх нь дургүйцэлтэй тулгарахаа ч тооцоолсон бололтой. “Бид охиныг чинь гам алдуулахгүй. Тусдаа гэр барьж өгнө. Дандаа шинэ хонины шөл уулгана. Харин ч сайхан тэнхрүүлнэ. Хүүхдийг нь асрах хүнтэй аваад явна” гээд л ар араас нь тайлбар үг урсгаж гарлаа. Үүнийхээ хүчинд аавыг нь ятгаж дүүг нь асрагч эхээр авч явахаар болсон гэдэг.

УРЛАГИЙН ХАЙРЛАСАН ХАМГИЙН ТОМ БЭЛЭГ
16-хан хоногтой нялх биетэй түүнийг натурт очиход гайхсан, айсан хүн олон байсан нь гарцаагүй. Ядахад хацар дээр нь хатиг гарчихсан гэж байгаа. Ямар сайндаа л Орос худалдаачны эхнэрт тоглодог эмэгтэй түүний нүдэн дээр Доржпалам найруулагчид “танай Дулмаа биш ээ. Би энэ киноны зохиолыг сайн уншсан. Дулмаа яавч биш” гэж хэлж байхав.

Гэвч Дэлгэржаргал түүний үгэнд эмзэглээгүй гэдэг. Учир нь натурт гарсан бүх хүн түүнийг энэ дүрд тэнцэнэ гэж бодож байгаагүй нь харцнаас нь илт байсан гэх. Тийм ч учраас жүжигчин бүсгүй болохгүй бол буцаад л явчихна биз гэж бодож суужээ.

Нэлээд юм болсны эцэст тахартай ноцолддог хэсэг буюу тэргэн дээрх хэсгийн зураг авалтыг авч зохиолч Ч.Лодойдамбад үзүүлтэл “Энэ чинь бүр яг Дулмаа байна” гэж уулга алдсан гэх. Ингэж тэр ээж аавынхаа өгсөн Дэлгэржаргал гэх нэрийг Дулмаа гэсэн уран бүтээлийн нэрээр сольж өдгөө ч Дулмаа хэмээн дуудагдаж яваа. Тиймдээ ч тэрбээр урлагийн надад хайрласан хамгийн том бэлэг бол “Тунгалаг тамир”-ын Дулмаагийн дүр хэмээн ярьдаг юм билээ.

НАЙРУУЛАГЧИЙН НАРИЙН УХААН БУЮУ 10 ЖИЛИЙН ХҮЛЭЭЛТ
Доржпалам найруулагч түүнийг “Тунгалаг тамир”-т тоглуулснаас хойш 10-аад жил кинонд тоглуулаагүй гэдэг. Уг нь “Суварган цэнхэр уулс”, “Давааны цаана даваа” гээд л олон сайхан кино хийгдэж найруулагчид Ш.Дэлгэржаргалыг пробонд оруулах гэдэг ч Доржпалам найруулагч хасаад хаячихдаг байсан гэх. Бага залуудаа олон кинонд тогловол бүтээсэн дүрүүд нь хоорондоо холилдож жүжигчнийг таниулсан дүр үлдэхгүй гэсэн найруулагчийн нарийн ухаан энэ биз ээ.

ХАНИЙН ТҮШИГ
Ш.Дэлгэржаргалын талаар өгүүлэхэд С.Бужгар гэсэн хүний нэр яалт ч үгүй дурдагдах ёстой. Учир нь тэд нэг насны амьдралаа холбосон эхнэр нөхөр хоёр. Монголын урлагийг хөгжүүлэхэд бие сэтгэлээ зориулсан гавьяат жүжигчин С.Бужгар Монголд дээд боловсролтой жүжигчин бэлтгэж эхлэхэд анхны ангийг нь төгссөн хүн.

Их сургуулийн хятад хэлний ангийн гуравдугаар курст сурч байхад нь УБИС-ийн драмын ангид элсэлт авахад шалгалт өгч тэнцээд жүжигчний ангид орсон гэдэг. Бужгар дипломын ажлаа “Нүгэл буян” киноны Найдан гэлэнгийн дүрээр хийжээ. Тэрбээр Драмын театрт 13 жил ажиллахдаа гол болон туслах 68 дүр бүтээсэн юм.

Харин яагаад ч юм Бужгарын бүтээсэн дүрүүд ихэвчлэн өвгөний дүр байлаа. Магадгүй энэ нь тухайн үед нүүр хувиргалт сайн хийдэг байсантай холбоотой биз ээ. Бужгар уран бүтээлдээ зүрх сэтгэлээ зориулж чаддаг нь Дарханы Залуучууд театрт очоод Ленинд тоглосон дүрээс нь харагддаг.

Түүнийг Ленин болон тайзан дээр гарахад оросууд уулга алддаг байсан гэдэг. Ямар сайндаа л том охин нь хойно сурч байхдаа аавынхаа Ленинд тоглосон зургийн хальсыг угаалгах гэж зурагчинд ороход “дэлгүүрээр дүүрэн Лениний зураг байхад үүнийг угаалгах гээд яах юм бэ” гэж байхав.

АВЬЯАСТНУУДЫН “ҮРГЭЛЖЛЭЛ”
Монгол Улсын гавьяат жүжигчин С.Бужгар, Соёлын тэргүүний ажилтан Ш.Дэлгэржаргал хоёр дөрвөн сайхан хүүхдийн аав ээж Тэдний том охиныг Болормаа гэх бөгөөд ЗХУ-д оёдлын сургууль төгсч одоог хүртэл мэргэжилдээ үнэнч яваа нэгэн. Харин удаах охиндоо Одгэрэл гэж нэр өгсөн бөгөөд энэ охин нь “Тунгалаг тамир” кинонд тоглоход нь хамт тоглож байсан өнөөх 14 хоногтой охин нь.

Гэвч энэ охин нь хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлж хагацал учруулан тэдэнд гашуун зовлон амтлуулсан юм. Таван хүүхэдтэй болж хүүхдүүдийнхээ нэрний эхний үсгийг холбоход БОЛОР гэсэн нэр үүсгэнэ гэсэн төлөвлөгөө гаргасан энэ гэр бүлийн төлөвлөгөө энэ гашуун зовлонгоос хойш тасарсан гэх.

Учир нь удаах охины нэр таараагүй болохоор дараагийн хүүхдүүдээ чулууг нь дагуулж нэр өгнө хэмээн Гантигмаа, Жоншмаа, Эрдэнэбат гэсэн нэрсийг хайрласан юм билээ. Энэ сайхан гэр бүлийн хоёр дахь охин Гантигмаа нь МҮОНТ-ийн дуу оруулагчаар ажиллаж байгаад өдгөө Москвагийн “Оросын дуу хоолой” радиод ажиллаж байгаа бол бага охин Жоншмаа нь кинонд дуу оруулагч жүжигчнээр ажилладаг. Харин хүү Эрдэнэбат нь гадаадад амьдарч байгаа юм билээ.

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Монгол Мэдээ

АЛЬ ХУРУУНД БӨГЖ ЗҮҮХЭЭС ИХ ЗҮЙЛ ШАЛТГААЛДАГ

Published

on

Та хуруундаа бөгжтэй бол аль хуруундаа хэрхэн зүүх ёстойг мэдэх үү. Зүүсэн бөгж тань, танд юу тохиосон мөн юу тохиолдож болохыг өгүүлдэг байна. Та бөгжөө аль хуруундаа зүүснээс шалтгаалж энэ нь таны амьдрал ахуйд нөлөөлдөг. Өнөө үед та бид гоёл чимэглэлийн зүйлсийг ямар нэг дүрэм журамд захирагдалгүй өөрийнхөөрөө зүүж хэрэглэх нь элбэг болжээ.

Гэхдээ энэ сонирхол нь нэг талаараа тийм ч таатай зүйл биш юм. Тодруулбал, дурлалт хосууд гэр бүлийн хүмүүс хагацаж салсан эсвэл бэлэвсэрсэн бол зүүн гарын долоовор хуруундаа зүүж гашууддаг аж. Хэрвээ та энэ хуруундаа зүгээр л бөгж зүүх дуртай бол энэ нь тийм ч сайхан санаа биш болов уу гэж танд зөвлөмөөр байна.

Дээрхтэй адил зүйл тохиолдоогүй ч энэ нь тухайн таагүй зүйлийг зөгнөн биелэх дохио болдог аж.

– Зүүн гарын долоовор хуруунд бөгж зүүх нь уй гашуу хагацал, таагүй зүйл болсныг илэрхийлдэг. Мөн хүний сэтгэлийг тогтворгүй хөнгөн болгодог гэж үздэг байна.

– Баруун гарын долоовор хуруунд зүүсэн бөгж нь ойр дотны хамаатан садан, найз нөхдөөсөө хагацаж салсны болон тэднийг дурсаж хүндэтгэхийн илэрхийлэл болдог байна.

– Зүүн гарын эрхий хуруунд бөгж зүүх нь оюун ухаан эрх мэдлийн билгэдэл хэмээн үздэг. Мөн өөртөө итгэх итгэлийг болон дотоод хүчийг илүү харуулдаг байна.

– Дунд хуруунд ерөнхийдөө бэлэг дурсгалын, бат нөхөрлөлийн гэх мэт бөгж зүүдэг байна. Ингэснээр тухайн хүнийг хүндэтгэж буйн шинж ажээ. Зарим газарт зүүн гарын дунд хуруунд сүйн бөгжийг зүүдэг ёс их дэлгэрсэн байдаг

Continue Reading

Монгол Мэдээ

Хаягдсан хүүхдийг өсгөж байсан муурнууд Дэлхий нийтийг цочроож гайхшралыг төрүүлжээ

Published

on

Аргентинд хэдэн муур, өөрсдийнхөө үүрлэдэг хонгил руугаа байнга идэх юм зөөж ээлжилж гарч орцгоож байгаа нь өвлийн турш анхаарал татсаар хавар дулаарахаар тэр үүр лүү хэдэн хүн орж үзэхээр шийдэж ортол нэг ой арай хүрээгүй нүцгэн нялх хүүхдийг хэдэн муур тал талд нь наалдаад хэвтчихсэн нэг нь бүр эх нь аятай долоож байжээ.

Тэгээд зогсохгүй ойртох гэхээр муурнууд сэрвээгээ сэрвийлгэн үсээ босгож а.р.х.и.р.ч харамлаад сүйд гэнэ шүү. Хүүхэд ч час хийн уйлж муурандаа нүүрээ наагаад бишүүрхээд сүйд байж. Ямартай ч хүмүүс аргыг нь олж муурнуудыг тайвшруулах гэж зайдас мах гэх мэт хүнс өгсөн ч муурнууд хоол руу харж буй харц нь хорхойссон шинжтэй байсан ч огтхон ч тоосонгүй. Ингээд түр хамт хоноглож хоол хүнс ойртуулж дасгаж байж хүүхдийг ямартай ч салгаж авч.

Хүүхэд хүү байсан ба муурнууд руу сарвалзан чарлаж уйлж ээжээсээ салж буй мэт сэтгэгдэл төрүүлж байгаа нь сэтгэл уярмаар. Муурнууд ч орилолдон дайрч эхэлсэн ч төрөлхийн ухаалаг амьтан болохоор хүүхдэд хор болохгүйг нь зөнгөөрөө мэдсэн бололтой учиргүй дайраагүй ч нүд салгалгүй ширтэцгээж, хүүхдийг машинтай авч эмнэлэг явах нэлээд урт замыг 10-аад муур сүргээрээ дагацгааж гүйлдсээр хамт шахуу иржээ.

Ингээд хүүхдэд зохих шинжилгээ хийж эрүүл болохыг оношилж асрамжинд шилжүүлэхэд уг асрамжийн гадаа өнөөх муурнууд үүрлэн амьдарцгааж тэндээс огтхон ч холдохоо байсан гэнэ. Хүмүүс ч муурнуудыг ихэд хайрлан авах хүсэл байвч тэндээс холдох дургүй нь илт тул тэднийг байнга хооллож эрхлүүлдэг болжээ.

Уг хүүхдийг анх ээж нь: “Тэжээж чадахгүй учраас сайн санаат хүмүүст даатгав” гэсэн утга бүхий захиатай орхисон байсныг муурнуудын хүүхэд байлгаж байсан үүрнээс өлгийтэй нь олжээ. Уг захианаас он сараар нь хөөгөөд үзэхэд хүүхдийг 3-сартай байхад нь хаясаныг ухаант амьтад олж бүтэн 4- сар илүү тэжээн өсгөж өвлийн шөнөөр дулаан үсээрээ тал талд нь шахаж хонодог байсан нь тодорхой болжээ. Сэтгэл уярмаар ийм ухаалаг амьтад байх гэж…

…Мөн хаягдсан хүүхдийг хөлдөж үхэхээс аварч хүн иртэл наалдан хэвтэж орилж байсан муур ч байдаг байна…

Continue Reading

Монгол Мэдээ

“Шинэ жилийн үеэр архи хэтрүүлэгсэд осгож нас барах нь ихэсдэг”

Published

on

Арванхоёрдугаар сар эхлэхтэй зэрэгцээд шинэ жилийн баярын уур амьсгалдаа хувь хүн, албан байгуллагууд “согтож” эхлэдэг. Үүний хажуугаар ГССҮТ-д архи хэтрүүлэн хэрэглэж улмаар гар хөлөө хөлдөөсөн иргэдийн тоо эрс нэмэгддэг. Ганцхан удаа шинэ жилийн баяр тэмдэглэх гэсэн биш насаараа  “харамсалтай” үлдсэн иргэн Б.Чинзориг ийнхүү ярьж байна. 

Тэрбээр “Ах нь 2017 оны өвөл ажлынхаа шинэ жилд оролцдог юм байна. Тухайн үедээ хөөрч дарвиад нэлээд уусан. Яг юу болсныг төдийлөн санадаггүй. Нэг сэрэхэд л нэг гарын маань гурван хуруу, нөгөө гарын минь хоёр хурууг хөлдөлттэй холбоотойгоор тайрах болсон байсан. Уг нь байгууллага хамт олон маань бүгд л байсан Гэхдээ тэр өдөр яагаад ч юм намайг шал согтуу орхиод явсан юм билээ. Одоо тэр байгууллагын нэрийг дурдаад яах вэ. Хүн их сонин. Намайг гараа хөлдөөж хөдөлмөрийн чадвараа алдсан дараа нөгөө хамт олноос минь хэн ч эргэж тойроогүй юм даа” хэмээн ярив.

Энэ мэтчилэн шинэ жилийн баяраар архи сонтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ амь нас эрүүл мэндээрээ хохирсон өч төчнөөн тохиолдол бий. Уг нь хүний амь нас, эрүүл мэндээс чухал баяр, архи дарс гэж байхгүй. Эрүүл мэндийн төлөө, нөхөрлөлийн төлөө, сайн сайхны төлөө, аз жаргал, амжилт, бүтээлийн төлөө гэж хундага тулгах бүрт, уусангүй, намайг хүндэлсэнгүй гэж гомдож, тунирхаж, шөнө оройн цагаар нэгнийгээ хяналтгүй явуулж байгаа нь золгүй явдлаар төгсөж байна.

2020 онд коронавирусын хөл хориото холбоотойгоор хөл гөрөө хөлдөөж осгосон иргэдийн тоо  хүн харьцангуй бага байгаа юм. Харин 2021 оны арванхоёрдугаар сарын 20-26-ны хооронд л гэхэд 70 гаруй хүн осгож нас барсан байгаа юм. 

Харин тоо мэдээлийг ГССҮТ-өөс нарийвчлан авч үзэхэд 

Архи согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ осгож яаралтай тусламж авсан тоо.

  • 2020 онд 107
  • 2021 онд 134
  • 2022 оны зөвхөн 11 сард 96 хүн тусламж авчээ

Тэгвэл Монгол Улсын ерөнхийлөгч Ц.Хүрэлсүх архи согтууруулах ундааны хэрэглээг бууруулах талаарх зарлиг гаргаад буй. Үүнтэй холбоотойгоор ЦЕГ-аас “Намайг алгас нөлөөллийн аянын зохион байгуулж байгааа юм байна. Ингээд ЦЕГ-ын нийтийн хэв журам хамгаалах олон нийтийн аюулгүй байдлыг хангах албаны урьдчилан сэргийлэх ажил хариуцсан ахлах мэргэжилтэн цагдаагийн ахмад Э.Энхтайвантай ярилцлаа.

-Архи согтууруулах ундааны хэрэглээ манайд ямар нөхцөл байдалтай байгаа талаар эхлээд мэдээлэл өгөөч?

-Манай улсад импортоор оруулж ирж байгаа архи, согтууруулах ундааны төрлийн бүтээгдэхүүний хэмжээ сүүлийн 10 жилд тав дахин нэмэгдсэн. Дотоодын үйлдвэрлэл ч энэ хэрээр нэмэгдээд байна. ДЭМБ-аас тогтоосон стандарт байдаг. Жилд насанд хүрсэн хүний архи, согтууруулах ундааны хэрэглээ 7-8 литр байдаг тухай. Хэрэв энэ хэмжээнээс хэтэрвэл үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлнө гэж үздэг. Гэтэл манай улсад насанд хүрсэн нэг хүнд жилд 28 литр архи, согтууруулах ундаа ногдож байна.

Бүр цаашилбал, насанд хүрэгчдийн 51 хувь нь байнга хэтрүүлэн хэрэглэдэг тоо байна. Улсын хэмжээнд согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ зөрчил гаргаж, эрүүлжүүлэгдсэн хүн 2018 онд 85840, 2019 онд 111076, 2020 онд 90.360, 2021 онд 69.414, 2022 оны эхний 10 сарын байдлаар 54.901 байна л даа. Харин улсын хэмжээнд шүүхээр баривчлагдсан хүн 2018 онд 10981, 2019 онд 15296, 2020 онд 15.745, 2021 онд 15.172 байгаа юм. Тэгвэл 2022 оны эхний 10 сарын байдлаар 15.270 хүнийг шүүхээр баривчилсан нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 3.988 нэгжээр буюу 26.1 хувиар өссөн байдалтай байна.

-“Намайг алгас” аяны хүрээнд ямар ажлуудыг зохион байгуулж байна вэ?

-Хамгийн гол нь олон нийтэд архины хор хөнөөл, буруу зуршил, архины өргөн хэрэглээг бууруулж зөв хандлага, зөв соёлыг төлөвшүүлэх зорилгоор нөлөөллийн аяныг эхлүүлсэн. Учир нь Монгол Улсад үйлдэгдэж байгаа гэмт хэргийн шалтгаан нөхцөлийн 80-90 хувь нь архидан согтууралттай холбоотой байдаг. Энэ бол маш ноцтой үзүүлэлт.

-Баяр ёслол, тэмдэглэлт өдрүүдээр хамт олноороо, найз нөхдөөрөө, олуулаауулзах үед архи , согтууруулах ундаанаас татгалзсан нэгнээ буруутгах хандлага байдаг шүү дээ. “Намайг алгас” гэж хэлсэн нэгнээ хүндэтгэх хэрэгтэйг энэ аянаар ойлгуулахыг зорьж байна. Зөв үү?

-Намайг алгас гээд үг сонголтон дээр бид нэлээд ажил л асан. Мэдээж гол зорилго бол архины хэрэглээг багасгах, хорт зуршлаас ангид байх тухай шүү дээ. Тиймээс “Тааруулж татгалз” гэх мэтээр олон нэршил яригдсан. Тэр дундаас “Намайг алгас” үгийг сонгосон. Хамгийн гол нь хамт олон, найз нөхдөөрөө хавтгайрсан архидалт, буруу зан үйлээс залуу үеэ хамгаалах, чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрөөх, гэр бүлдээ цаг гаргах зорилготой. Тиймээс хэн ч хүүхэд маань хүлээж байгаа, эхнэр, нөхөр маань гэрт байгаа, би өөр төлөвлөгөөтэй, би бэлтгэлд явна, би эрүүл хооллож байгаа, би хичээлтэй учраас “Намайг алгас” гэж шууд хэлдэг байх ёстой. Түүнийг нь бусад нь ч хүндлэх ёстой.

-Архидалтаас үүдсэн гэмт хэрэг, зөрчил их байдгийг та хэллээ. Тодорхой жишээ дурдахгүй юу?

-Дээр хэлсэн шүү дээ. Гэмт хэрэг зөрчлийн шалтгаан нөхцөлийн 80-90 хувь нь архи, согтууруулах ундаанаа сүүдэлтэй байдаг. Хоногт 300-500 жолооч согтуугаар машин жолоодож байгаад эрүүлжүүлэгдэж байна . Цагдаагийн байгууллагад ирж байгаа дуудлага мэдээллийн 40-50 хувийг гэр бүлийн хүчирхийллийн дуудлага эзэлдэг. Жишээ нь, олон жил уулзаагүй найзууд төрсөн өдөр тэмдэглэдэг. Олон жил уулзаагүй гэж нэгнийгээ онгироож байгаад хавтгайрсан архидалт болсон. Эцэст нь нэгнийхээ аминд хүрсэн хэрэг гарсан. Бас согтуурсан үедээ бусдад агсам тавьж гэмтэл учруулаад эрх чөлөөгөө хасуулан торны цаана сууж байгаа тохиолдлууд ч бий.

Нэмэлт: Хэрэв та хэн нэг найзыгаа архинд уруу татаж, шахсан тохиолдолд дараах хуулийн хариуцлагыг хүлээнэ

28 дугаар зүйл.Согтууруулах ундаа хэрэглэхийг хориглох
2023 оны 1 сарын 1-ээс дагаж мөрдөх хуулинд

28.1.Дараах хүн согтууруулах ундаа хэрэглэхийг хориглоно:

28.1.1.тээврийн хэрэгсэл жолоодож байгаа;

28.1.2.21 нас хүрээгүй;

28.1.3.жирэмсэн.

28.2.Бусдыг согтууруулах ундаа хэрэглэхийг шаардахыг хориглоно. Бусдыг согтууруулах ундаа хэрэглэхийг шаардаж согтоосны улмаас бусдад учруулсан гэм хорыг согтууруулах ундаа хэрэглэхийг шаардсан этгээдэд хариуцуулж болно.

Continue Reading

Trending

error: Content is protected !!